لال لہر – روپ ڈھلوں

میرے ہتھ لایا، جتھے ہتھ لاؤنا نہیں چاہیدا۔ لدھیانہ۔ دسّ سال پہلا، بھاویں ودھ۔ رومی دا ویاہ سی۔ گھر وچّ رونکاں پیندیاں۔ میں اپنے بھراں، بھیناں، مسیریاں اتے پھپھیریاں نال دلان وچوں، ادھر ادھر ہسکے کمرے توں کمرے دوڑ دوڑ کے کھیلدی سی۔ رسوئی وچّ دالاں بندیاں سن، بیٹھک وچّ آدمیاں دا رولا- رپا پیندا۔ شراباں پیندے سن، کباب کھاندے۔ مہرلے کمرے وچّ ڈھول دے آلے دوآلے زنانیاں گاؤندیاں سن۔ جد میں ایہناں وچّ کھلوتی، میرے آلے دوآلے رنگاں دا سمندر سی؛ ساریاں، سلوار قمیضاں دپٹے چمکدے سن۔ اس کھپخانے وچّ کوئی کوئی واری لکدی سی؛ کوئی کوئی واری خالی تھاں لبھّ جاندا سی۔ بندیاں’چ لکنا اوکھا سی، کیونکہ میری تاں چمکدی لال لال سلوار قمیض پائی سی؛ پگاں توں چھٹّ رنگ گہر گمبھیر سن؛ نالے پاپے نے مرداں وچّ نہیں رہن دینا سی۔ میں بوہے’چوں بیٹھک اندر جھٹپٹ جھاتی ماری۔ پاپا شراب دا غلام ہویا سی۔ میرے چاچے دی اکھ پھڑ گئی۔

مینوں دراچاری مسکان ملی۔ میں نٹھّ گئی۔ ساریاں توں لکن میں اپر چلی گئی۔ اتھے لانگھے دے دورلے پاسے اک پوڑی سی۔ اس راہ توں چھت اپر چلی جائیدا سی۔ چھت اپر اک نکا جا کمرہ سی۔ سارا زور شور دوجے پاسے سی، کہن دا مطلب پوڑیاں توں پرے۔ میں پوڑی ہیٹھ لک گئی۔ کسے نوں میرا پتہ نہیں لگیا۔ ادھا گھنٹے بعد ، اکّ کے میں پوڑیاں تھلوں نکل گئی۔

میں لتاں وچّ وج گئی۔ میں جد اپر جھاکیا ( ویکھن کسدا سر سریر لتاں اپر سی)، میرا چاچا سی۔ کوئی نکی آواز میرے وچّ چاہندی سی، چیک چہاڑا پاؤن۔ پر موقع نہ ملیا۔ میرے مکھ’تے ہتھ رکّ کے اپر لے گیا۔ اسدے منہ وچوں شراب امڑدی سی۔ پہلی واری مینوں دہشت ہوئی؛ ہور بہر کجھ وی ہویا۔ چاچے توں چڑ آئی، پر نیانی سیانے نوں کی کہہ، کی کرے؟ پاپا تاں ہیٹھا پارٹی وچّ رجھیا سی۔

چاچا تاں غنڈہ سی۔ جد کوئی ولیتی سمپدے نوں خالی رہندا سی، چاچا اس خالی تھاں اتے اکھ رکھدا سی۔ جد ویکھیا کہ اوہناں نے واپس انی جلدی نہیں آؤنا، چاچا خود قابو کرکے ویچ دیندا سی، جاں کندھ کر دیندا سی۔ اسدی خاص خاصیت سی، کہ اداں دے کم وچّ کامیاب ہندا۔ پولیس جیب وچّ سی، پٹواری جیب وچّ، اتے شہر دے سارے وڈے پد والے ادھیکاری۔ موڈل ٹاؤن وچّ اک وڈی حویلی وچّ رہندا سی۔ پاپا اونھاں نوں بہت پیار کردا سی۔ اپنی بچی نوں وی پیار کردا سی۔ پر جے میں کدے کجھ کیہا وی سی اس رات وارے، کتھے مینوں مانیگا؟

لگا۔

دو مہینیاں بعد سانوں ماڈل ٹاؤن چھڈنا پیا۔ میں جانا نہیں چاہندی سی، پر میری کسے نہیں سنی ۔ پنجابی ماں-پیوں کدے اپنے نیانیاں دی سندے آ ؟ اس ٹائم چاچے نے اک چلاکی کھیڈی۔ اپنے منڈے نال میرے ویر نوں کرکیٹ کھیلن بھیج دتا؛ پھر چچیری بھین نوں چاچی نال گھمار منڈی بھیج دتا۔ میں ‘تے گرلین ہی گھر رہے گئے سی۔ پھر گرلین نوں نوکر نال مجھّ توں دودھ چون لا دتا۔ مینوں اپر لے گیا اوہ ، اپنی دھی دے کمرے وچّ۔ میں تاں ڈر نال سہمی ہوئی سی۔ نہ کجھ کر سکی تے نہ کہہ سکی۔ شبد منہ وچ ہی مر گئے تے پھر………. میں وی۔ میری معصومیت ہمیشہ لئی مٹ گئی۔ میرے لئی سبھ کجھ اجڑ گیا۔ اوہ تے ماہر کمینہ سی۔ بعد ‘چ مینوں باتھروم لجا کے گرم گرم پانی وچّ بیٹھا دتا۔ بار بار مٹھی آواز وچّ ایہی کہی گیا، ” ساڈی گجھی گلّ ہے۔ کسے نوں نہ دسنا۔ جے ماں نوں دسیا، ربّ نے اوہنوں مار دینا، جے پاپے نوں دسیا، پاپے نے تینوں مار دینا۔ راز رکھنا اے” ۔ میرے ساہمنے لال پانی وچّ کمسنی ڈلھ گئی۔ لال لہراں نے مینوں اپنے آپ توں دور کر دتا۔

اس دن توں بعد، میرے ٹبر دے ساہمنے مینوں بہت لاڈ-پیار کردا سی۔ بہت کجھ خرید کے دندا سی؛ گڈیاں، کھیلاں، تے آئس کریم، برفی لائلپر توں۔ میں ہریک شادی-ویاہ جاں پارٹی ‘چ اس توں پرے رہندی ساں۔ پاپا دے وی کدے کوئی گلّ پلے نہیں پئی۔ مینوں ورن لئی اوہ ہتھ لاؤندا رہا۔ ماں نوں وی میں کدے ڈردی نہ بولی۔ سمجھنا تاں کتھے سی؟ الزام تاں میرے سر دھر دینا سی۔ چاچے کرکے میں مرد-ویری بن گئی۔ کدے کسے منڈے نیڑے نہیں جاندی ساں | چاچا پھر وی نہیں ہٹیا۔ اک دن، میں شراب پی کے پولیس ( میں ہن وڈی ہو گئی سی) کول چلے گئی۔ حولدار نے چاچے نوں فون گھماکے دسیا،میرے پیوں نوں نہیں فون کیتا| چاچا مینوں لین آ گیا۔ پولیس نوں اپنیاں گلاں دے جال ‘چ پھسا لیا کہ ایہہ (میں )شراب دے صرور وچّ گلاں بناؤندی اے، ایسا کجھ نہیں ہے | میں ایہنوں اپنے نال گھر لے جانا تے سویرے نشہ اترے توں مینوں گھر چھڈّ دیویگا۔

پر اوہ مینوں اپنے گھر نہیں لے کے گیا، اک ہوٹل لے گیا۔ مینوں پلنگھ ‘تے بٹھا کے کجھ کہن لگّ پیا، “..پگّ تے داغ…ماں مر جاوے گی…جو ہو گیا، ہو گیا…گھر دی عزت…لوک کی کہنگے؟”، پر مینوں کجھ نہیں سنیا۔ بسّ اوہ لال لہراں چیتے آ گئیاں۔ میرا لہو………. مینوں چڑاؤندا سی؛ مینوں نتاکتی آکھدا سی، میری بدقسمتی ولّ رج رجکے ہسدا سی۔ پیڑ دیاں عجیب جہیاں ترنگاں پینے نوں جھنجوڑ سٹیا |

ربّ جانے ! پھر کی ہویا۔

میں اپنے ہتھ نوں اسدے سر اپر رکھ دتا۔ میری تلخی ‘چ کوئی دھوڑ، کوئی سمرتھا آئی، بدن وچوں بجلی دیاں طرحاں دوڑ گئیاں، ہتھوں لنگھکے اسدے سر ولّ چلدیاں دھاراں بھیجن لگیاں ۔ کرنٹ نال اسدے وال مچّ گئے، پھر منہ دا ماس سڑ گیا، سر توں جویں کجھ نکلدا سی، بہت چیکیا، بہت رویا……… جداں میں سالاں دی روندی ساں۔ حیران دی گلّ سی کسے نے کجھ سنیا نہیں۔ کی پتہ لوکاں نوں تاں ہور کجھ ہندا لگدا سی۔ والاں نوں اگّ لگّ گئی ( مینوں تاں حالے وی لال لال پانی ہی دسدا سی)، ماس سڑ گیا۔ سریر کرنٹ وچّ پسر گیا سی۔ سوخم لہر نے سور دے ماس دا بھڑتھا بنا دتا۔ اکھاں سر ‘چوں گھل کے باہر آ گئیاں۔ جتھے دسّ منٹ پہلا چاچا جی بیٹھا سی، بسترے دے غلاف اتے کالا کلنک رہِ گیا سی۔
میرا ہتھ بھنجے آگیا۔ میں اک دم تھکّ گئی ساں۔ میرا وجود سنّ سی، جتھے چاچا سی، ہن ڈھیر سی بھسم دا۔ میں چپّ چاپ سواہ ولّ تکی رہی سی۔ گھنٹے بعد میں سائے وانگ کمرے وچوں نکل گئی۔ پر گھر واپس نہیں جا سکدی سی کیونکہ پولیس نے پاپے نوں سبھ دسّ دینا ہی سی ۔ اس رات میں ریل گڈی پھڑھکے پنجاب ‘چوں نکل گئی ۔ پر حالے وی لال لہر، گوتر-گمان تے گواہ میرے مگر نسے۔ تردی پھردی لوتھ سی، بدلے نے میرا سبھ کجھ نشٹ کر دتا|

ختم

What nonsense!

If you are serious about saving Punjabi visit http://www.apnaorg.com

Another misconception is that it is a Sikh language. It is not, they are the smallest minority of Punjabis if you exclude Ahmedis. The majority of Punjabis are Muslim, then in India Hindu.

Hindus and Sikhs have adapted Urdu by adding Sanskrit words and calling it Hindi. This has further damaged our mother tongue. Now all city folk in Pakistan and India are favouring Urdu and Hindi instead of their mother Punjabi..We all think that makes us sophisticated…so many more races never lose their language, but we did…Bangladeshis split from our Desh and became independent partly because they refused Urdu and the Arabic script. The Tamils assassinated Rajiv Gandhi, partly because they refuse to have Hindi imposed upon them…

To be fair to those Sikhs, many of their Pindu types have taken over writing in Punjabi in 20th Century, because we have failed to..before the horror of 1947, we muslims could claim almost exclusively to be the kings of Punjabi Literature..

We have given in…

We must start learning Gurmukhi as that is now the accepted face of Punjabi, and re discover Shahmukhi…